تبلیغات
خوشنویسی - مقاله ای در مورد سیاه مشق
 
درباره وبلاگ


متولد1364
مدرس انجمن خوشنویسان شعبه اوز
مدرك فوق ممتاز انجمن خوشنویسان ایران
اساتید:استاد فتحعلی واشقانی-استاد شمس الدین جام گوهری-
استادعلیرضا تل جنگانی

مدیر وبلاگ : سیدمحمد هاشمی
نویسندگان
جستجو

آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
خوشنویسی
خوشنویسی،..گمشده ی من...




مقاله ای در مورد سیاه مشق

از استاد زدوار


رزم سفیدی وسیاهی ازجدال نور و ظلمت آغازشد و به مرور در عرصه های دیگر گسترش یافته وتا به امروز ادامه یافته است. بطوری كه پویایی وسیالی خود را در صفحه روزگار حفظ كرده واندكی از آن كم نكرده است. این شور وحماسه گاه با عشق به ظهور می رسدو اوقاتی در سكوت به تعادل.


سفیدی وسیاهی جاری شدن عشق در صفحه است، كه هر لحظه متصور می گردد.
     سفیدی وسیاهی صفحه ها           عشق من و اوست همه لحظه ها
گاه این رزم چنان عاشقانه است كه به بزم می ماند(سیاه مشق بزمی) وبعضآ چنان شور وشیدایی می آفریندكه یاد آور رزم وحماسه (سیاه مشق حماسی)شاهنامه است. حماسه ای ازجنس كلمات وجدالی از نوع جملات، كه خود معرف نمونه ای از حماسه نوین است ،كه سالهاست خود حماسه ساز تاریخ بوده وهست.
سیاه مشق در تاتامی خط بطلانی بربرداشتهای سطحی وكوته نگری آنانی است كه سیاه مشق را ندیده ونشناخته ،قضاوت غیر منصفانه می كنند،وبا اظهار نظر های بی پایه ومایه خود ذهن دقیق وپاك هنر جویان وعلاقمندان رابه بیراهه می كشانند.وهمچنین پاسخ قانونمندی به آندسته ازافرادیست كه سیاه مشق را سبك شمرده وقالب دسته چندمی در خوشنویسی می دانند وآنرا بدون قائده دانسته و با گفتن سیاه مشق قائده وقانون ندارد ،خود را درمقام پاسخ رهایی بخشیده و مخاطب را از سر خویش باز می كنند.كه این رفتار یادآور ضرب المثل معروف                شتر دیدی؟ندیدی...!؟‌‌‌ است.
سیاه مشق در تاتامی دهمین مقاله ایست كه با توصیه دوستان سمت وسوی آموزشی(كارگاه سیاه مشق در تاتمی) پیدا كرده وتلاش می شود تا قالب هنری سیاه مشق را با روشی ساده وقابل هضم در اختیار علاقه مندان قرار دهد.هر چند عده ای معتقد به آموزشی كردن سیاه مشق نیستند.
غرض از انتخاب نام تاتامی (Tatami) در عنوان مقاله ، مقایسه رزم سیاه مشق نویس در صفحه (پادشاه ممالك خطیم   صفحه مشق ما قلمرو ماست) با هنرهای رزمی ژاپنی ها در صفحه تاتامی (میدان هنر های رزمی ) است .
«تاتمی میدان رزم هنرهای رزمی مردم ژاپن است كه با فرهنگ خاص واعتقادات آنها از روش زندگیشان پایه گذاری وشكل گرفته است. رفتار ودیسپلین حاكم در تاتمی ورعایت آداب ورفتارهای محترمانه ،صمیمی واستاندارد فضای حاكم بر تاتمی را شهرت جهانی بخشیده است. فضایی كه دارای نور وگردش هوا وهمچنین از آراستگی مناسب برخوردار است. تاتمی محیطی است كه بوسیله كف پوش مخصوص سالن رزمی پوشیده شده كه جنس آن از الیاف فشرده شده است كه قابلیت ارتجاعی دارد ».
در آداب تاتمی آمده است كه در فرهنگ هنرهای رزمی ژاپنی ادب واحترام در محیط (تاتمی) یكی از اصول اولیه محسوب شده و احترام با انجام تعظیمی كوتاه در مقابل حریف ویا استاد صورت می پذیرد.
تآكید در اشاره به تاتمی  در این مقاله ،برای نزدیك تر كردن ذهن ها به فضای تاتمی در سیاه مشق است.
بواقع فضا و صفحه اجرای یك سیاه مشق نیز همانند فضای تاتمی وبرتر از آنست .فضایی كه از ادب واحترام ویژه برخوردار بوده و پر از رزم و قائده ورمز و راز است تا خوشنویس هنر رزمی خود را در صفحه به تصویر كشیده و مخاطب از آن لذت كافی ببرد. میدان تاتمی همان صفحه مشق است كه خوشنویسان قدیم در آن پادشاهی می كردند.
         پادشاه  ممالك  خطیم                      صفحه مشق قلمرو ماست
         هركه را نیست این باور                   به حقیقت زچشم نابیناست
بقیه را در ادامه مطلب ببینید:
آداب ورود به صفحه سیاه مشق :
صفحه سیاه مشق متناسب با موضوع دارای درب ورودی (محل آغاز )است .بطوری كه در یك كادر مستطیل عمودی وافقی با توجه به (تركیب بندی )اثر محل شروع اثر متفاوت است .در دوره قاجار واكثر سیاه مشق های این دوران استفاده از لچكی بالا برای ورود به صفحه بسیار صورت گرفته است و این نوع ورود به صفحه تا به امروز با همان زاویه مورب (چلیپایی) ادامه یافته است .
نكته قابل توجه سیاه مشق های این دوره، انتخاب موضوع  با توجه به زیبایی (تنوع شكل وفرم كلمات) ،هماهنگی دانگ قلم و صفحه و تناسب بخشی با موضوع ،یافتن عناصر قابل تكرار و تكرار متناسب آنها در فضا ، استفاده بجا از آوردن نقطه ویا نبود آن در صفحه، ویا فقط در دایره نون،ایجاد رابطه منطقه ایی فضای اثر (شیوه یكجا بینی) با كلیت فضای تصویری  اثر (شیوه همه جانبه نگری ) و... خواهد بود .
بطوری كه با كمترین كلمات و كمترین تكرار هازیباترین آثار را خلق كرد.
اگر قلمی كوچكتر از تناسبات صفحه وموضوع انتخاب شود ،در پایان شاهد سیاه مشقی مكرر با كثرت وپر كلمه خواهیم بود (با حسی متفاوت )وچنانچه دانگ قلم تناسب طلایی با صفحه وكادر بیابد شاهد سیاه مشقی در صفحه خواهیم بود( با حسی مداوم) كه قابلیت های ماندگاری در تاریخ رامی یابد.
در یك بررسی ساده تحلیلی در سیاه مشق های میرزا غلام رضا روند رو به رشدبرای رسیدن به انتخاب دانگ مناسب قلم وتناسب بخشی با موضوع و هماهنگی با صفحه وكادر می توان به الگویی مناسب برای ارائه سیاه مشقهایی ایده آل دست یافت .
در سالهای آغازین تمایل میرزا به سیاه مشق، استفاده از دانگ ریز وسیاه مشق های پرتكرار بیشتر مرسوم بوده ولی این تفكر در دوره های بعد كمرنگ تر شده وجای خود را به سیاه مشق هایی با وحدت در خلوت ورسیدن به بافتی ساده وتركیباتی مستحكم تر منجر شده است.( سیاه مشقهای قطعه گونه).
بعد از تعیین راه ورود به صفحه وانتخاب دانگ مناسب قلم ،موضوع موثر(هم به لحاظ مفهوم وهم به لحاظ شكل ) نكته قابل توجه در سیاه مشق انتخاب عنصر قابل تكرار وتنوع در تعداد و شكل تكرار ( بافت هنری ) است.
از آنجا كه سیاه مشق اثری انتزاعی است لذا هرچه از عناصر زیبا تر وبا قابلیت انعطاف پذیری بیشتر وبرخوردار از فرم های متنوع تر استفاده گردد ،در نهایت شاهد اثری خلاقانه تر و هنری خواهیم بود.
همانطور كه برنامه از پیش تعیین شده یك رزمی كار در تاتمی از عوامل موفقیت آمیز او خواهد بود ،در این راستا سیاه مشقی در صفحه جلوه گری خواهد كرد كه هنرمند آن،برنامه ای از پیش تعیین شده داشته با شد وآنگاه به میدان رزم قدم گذارد.
سیاه مشق در تاتمی در ادامه (روند صعودی)انواع سیاه مشق است كه دارای خصوصیات منحصر به فرد است.بطوری كه با انواع سیاه مشق تمرینی ویا اتفاقی متفاوت ااست،بلكه سیاه مشق در تاتمی هنر رزم خوشنویس در صفحه ودر حضور مخاطب است. این مهم از مخاطب خوشنویس با اثر خود در خلوت آغاز وبا اجرای سیاه مشق در شیوه های امروزی (كارگاهی) دارای بیشترین مخاطب خواهد بود.
در این صورت برای رسیدن به این سطح از سیاه مشق نیاز به حرفه ای تر وتخصصی تر عمل كردن است كه در طی این سالها كمتر شاهد آن بوده ایم كه خوشنویسی زمان ویژه ای در سالهای متمادی بر تحقیق واجرای سیاه مشق گذاشته  باشد و نهایتاً به رموز آن دست یابی پیدا كرده  و توانسته باشدتوانمندی در نوشتن را با بدعت در تركیب بندی تلفیق نماید.
انتظار نابجایی كه اكثر خوشنویسان از خود دارند، این است كه به صرف اینكه چند سالی خط می نویسند ،توانایی قلم رانی وخلق اثر در همه قالب های خوشنویسی (نستعلیق) را یافته اند. وبدون رعایت احترامات لازمه ومعرفت ممكنه ،در صفحه وارد شده و هنر نمایی می كند .غافل از اینكه هر خطی ،هر سبكی،هرقالبی وهر دانگی ریاضت های خاص خود را می طلبد تا خوشنویس برآن اشرافیت كامل یابد.
شیوه پراكنده نویسی در قالب های مختلف وعدم تمركز بر یك قالب مشخص ،موجب شده كه بیشتر خوشنویسان معاصر در اكثر قالب های خوشنویسی(نستعلیق) با عدم مطالعه وتمرین سركشیده و ره به جایی نبرده وقالبی را شروع نكرده پایان بخشند واز شكست پیش آمده سر خورده شده ودر همه قالب ها سرگردان باقی بمانند.
اگر اندكی به گذشته برگردیم و بررسی ساده ای از خوشنویسان دوره های صفویه وقاجاریه داشته باشیم، به قله هایی برمی خوریم كه تنها شیوه یكجا بینی وتمركز بر یك خط وحتی یك قالب هنری ونوشتاری موجب رشد وتعالی در آن راه و ارائه آثاری بی نظیر از آن دست شده است. تسلط در چلیپا نویسی میر عماد وتوانمندی در كتیبه نویسی و سیاه مشق نویسی میرزا غلام رضا و حسین خوشنویس واعجاب درشیوه  كتابت نویسی كلهر از نمونه های مثالی این دوره هاست. از آن به بعد بود كه سیل مشتاقان به این قالب شگفت انگیز هنری بیشتر وبیشتر شد بطوری كه نسل جدید در فراگیری سیاه مشق آنهم بشكل اصولی آن سر از پا نمی شناسند.
سیاه مشق از قالب هایی است كه بیشترین توجه را به خود در دوره قاجار دیده است كه نمونه های این دوره نیز بالا ترین عیار هنری  را داراست. كه یكی از علل آن (نیاز به تحقیق مفصل دارد) شاید ورود چاپ سنگی و آزادی هنرمند برای خلق اثر هنری وبدور از كار ویژه بوده است. میرزا غلام رضا ومیر حسین خوشنویس از جمله سردمداران این نوع خوش نگاری در خوشنویسی نستعلیق اند كه هنوز هم آثار زیبایشان مانند نقل ونبات در محافل هنری می چرخند.
سیاه مشقهایی كه از این دو هنرمندبزرگ بجا مانده است از قابلیت های بسیار بالایی برخوردار اند كه بررسی بعضی از نقاط برجسته آنها خالی از لطف نیست.انتخاب سوژه (مفید ومختصر) از آیات ،احادیث واشعار عرفانی و... از نكات برجسته آثار آنهاست كه پای بندی به ارزش ها را نیز یاد آوراست. از نكات دیگر  شاخص سیاه مشق های قدما می توان به بكار گیری عناصری از حیث زیبایی وتنوع بخشی فضا مانند (حروف وكلمات قوس دار در كنار سطوح منحنی و دوایر با كرشمه وناز و....)اشاره كرد.نگاه فرمیك درانتخاب حروف و شناخت ریتمك و موسیقیایی درانتخاب كلمات از بارزه دیگر فضا سازی در آثار قدما است . كه با بكار گیری كلمات و وحدت بخشی درجملات، صفحه را آذین سیاه مشق می بخشیدند .
قلم در دستان میرزا یاد آور شمشیر در دست سامورایی یك دست است ،كه قدم بمیدان رزم می گذارد. ابتدا آرام صفحه را مینگرد و موقعیت سنجی می كند وسپس قلم بدست ،قدم در صفحه می گذارد و رزم به تصویر می كشد،كم كم سر گرم جدال (سفیدی وسیاهی) می شود  ودر رسیدن به مركز صفحه سر از پا نمی شناسد ودر حال شمشیر زنی از چپ به راست (یای معكوس)واز راست به چپ (قوس ها) حماسه می سازدوعشق می آفریند وهنر زنده میكند ومخاطب می میراند و باز زنده می سازد . او تنها زمانی به خود می آید كه رقیبان همه كشته شمشیر او گشته و رزم به انتهای صفحه رسیده است و اثر انتظار رقم او را میكشد تا اعتراف مكتوب مرقوم شود واثر از رقم نیفتد . لاجرم در گوشه ای از اثر اسمی رقم می خورد ویا علی مددی تا میرزا فرصت یافته وشمشیر غلاف كند.
آنچه در یك برداشت آموزشی می توان از سیاه مشق نویسی میرزا دریافت كرد،به صورت شعر گونه در اشعار كاتب الخاقان (از شاگردان وی )به اختصار آمده است.
             بنویس سیاه مشق زیبا                ویژه بنویس تو  چلیپا
انتخاب زاویه ی مورب جهت سیاه مشق نویسی(انتخابی طلایی) در دوره صفویه ودر ادامه قاجاریه بود كه بر گرفته از زاویه ی چلیپا نویسی،و در پی اولین چلیپای مقبول نیفتاده خوشنویس بوده كه روی آن را باهمان زاویه مورب و تكرار كلمات برروی هم و سیاه كردن صفحه  بدست آمده است .تكرار این تفكر منجر به خلق قالبی بسیار جذاب وبدیع بنام سیاه مشق، نه مشق سیاه شد. اگر چه خود زایده مشق سیاه است .
عدم تكرار حروف وكلمات مقبول طبع خوشنویس در سیاه مشق بخوبی در آثار میرزا مشهود است كه این نگرش در شیوه تركیب بندی معاصرین نیز با تامل وتحمل بیشتر صورت می گیرد كه در هر صورت از نگاه تخصصی تركیب بندی جای نقد وبررسی دارد.
               هر حرف كه دلپسند افتاد           تكرار نكرده هیچ استاد
                هر جا كلمه نگشت رعنا             بنمای مكررش   همانا
تكرار كلماتی كه در سیاه مشق دچار ضعف و شكستگی شده باشند به جهت پوشش دادن لایه ای بر روی اشتباهات پیش آمده خوشنویس از تكرار حروف وكلمات برروی هم و بر اشتباهات خویش مدد می جست كه هنوز هم این نگرش در بین اكثر سیاه مشق نویسان مرسوم است.
انتخاب یك روش منطقی وخاص ورسیدن به یك شخصیت ومنش در هنرمند خوشنویس آثاری بیادگار می گذارد كه بدون رقم آثارش قابل تشخیص است.و این مهم در سیاه مشق نویسان دوره قاجار ( میرزا غلام رضا ،میر حسین ،میرزا كاظم و....)به خوبی مشهود است .
               باید كه بیك روش نویسی             مخصوص بیك منش نویسی
 استفاده از سیاه مشق های مكرر ودارای كثرت ونهادینه كردن این تجمع در همه صفحه ،شیوه ای بود كه در آثار اكثر سیاه مشق نویسان دوره قاجار وجود داشت كه در مجموع این گونه سیاه مشق ها با شیوه ای یكنواخت در پراكندگی كثرت ها در همه صفحه مورد توجه این دوره از خوشنویسی ما بوده است .
در شیوه مخالف كثرت در تكرار، بایدبه نقطه مقابل آن یعنی خلوت در تكرار اشاره كرد كه مخاطب در این حالت شاهد سیاه مشقی با حضور كمتر كلمات در آورد گاه خط است . در این حالت كه در ادامه دوران سیاه مشق نویسی هر خوشنویس بدست خواهد آمدو خوشنویس در این دوره  هر روز به ارائه آثاری با گرایش بیشتر به خلوت تمایل می یابد واولویت آثار وی تمایل به خلوت خواهد بود. واین مهم را نیزبخوبی می توان در دوران پختگی بزرگان خط ملاحظه نمود .این سیر تحولی از سیاه مشق های شلوغ ورسیدن به آثار خلوت، تصویرگر آرامش پس از طوفان است .
نگرش وشیوه انتخاب كشیده نویسی (مد و نیم مد) در آثار این دوره تاكنون تمایل زیادی به شیوه انتخاب در چلیپانویسی دارد.بااین تفاوت كه از انتخاب كشیده های زیر هم اجتناب می كردند ودر زیر كشیده ها از كلمات غیر كشیده سود می بردند.اگرچه در انتخاب نوع كشیده ها بسیار وسواس بخرج می دادند .
نكته دیگر وحائز اهمیت در سیاه مشق نویسی شیوه كرسی چینی همراه با رعایت خط كرسی (خط زمینه) وكرسی (هماهنگی وهم نشینی حروف وكلمات ) است،كه مشكل عمده معاصرین در سیاه مشق نویسی بوده ودر آثار قدما به نحو احسن اجرا شده وقابل الگو برداری است.
رعایت حسن همسایگی و همنشینی در رسیدن به اوج هماهنگی را می توان در سیاه مشق های عمودی ،افقی ومورب این بزرگان مشاهده كرد .
توجه به حسن همسایگی و همنشینی حروف وكلمات در سیاه مشق نویسی قدیم وجدید به شكل كارساز وموثر مورد توجه نبوده است. این مهم به شكل مختصر و قابل استفاده ارائه می شود تا در فرصتی دیگر بدان تخصصی بپردازیم. نكته قابل اشاره اینكه فرم وشكل كلمات می توانند در جوار هم بشكلی قرار گیرند كه هم در شیوه یك جابینی وهم در شیوه كلی بینی موجب خلق تصاویری زیبا در سیاه مشق نویسی گردد.
نمونه هایی از این گونه سیاه مشق ها در سیاه مشق های چند وجهی ( توكلت علی الله  ففروا الی الله ) از آثار میرزا غلام رضا و....بخوبی دیده میشود ونشان از حسن توجه به این نوع فضا سازی در آثار قدماست .
انرژی دهی وانرژی گیری در این شیوه تركیب بندی می تواند هنرمند را از كارهای تكراری رهایی بخشد وخلاقیت پذیری را در آثار او متجلی سازد. این بده بستان و فرم گیری و فرم پذیری جای توجه وكار بیشتر در آثار نسل امروز دارد .
ایجاد رابطه بین كشیده ها در حالت متقارن ونامتقارن وچفت وبست فضا بوسیله دوایر وقطع ووصل كشیده ها ودوایر با عناصر دیگر وایجاد بافتی موزون در یك سیاه مشق حماسی ، ماحصلش سیاه مشقی می گردد ،كه برای ابدیت درتاریخ زرین هنر خوشنویسی می ماندو اگر رقم میرزا در زیر خودداشته باشد ، ویا نام حسینی در انتها بخود گرفته باشد كه هنر خط از پدر به ارث برده باشد .آنوقت شاهكار روزگار خلقت است كه دست بدست وسینه به سینه به نسلها بعد انتقال می یابد.
انسان وقتی چیزی را می بیند،یا بی تفاوت از كنارش می گذرد،یا به آن عكس العمل نشان می دهد، ممكن است از آن لذت ببرد ویا احساس تنفر كند. این واكنش به طرز تفكر بیننده ونگرش اونسبت به واقعیت بستگی می یابد. شیوه نگاه كردن یكی از تفاوت های دید عمیق نسبت به نگاه سطحی وچگونه ((دیدن)) نخستین عامل خلق یك اثر هنری (سیاه مشق است).
وقتی نورازسطح یك جسم می تابدوبه چشم می رسد،باعبور از عدسی چشم شكسته شده وتصویری معكوس از جسم بر روی شبكیه ظاهر می شود. تحركات نوربه مغز منتقل شده وطی یك فرایند پیچیده عصبی ،جسم مفهوم می گردد. این فرایند را ((احساس)) دیدن می گویند. پس از این مرحله چگونه دیدن شكل می گیرد. یك انسان عادی در برابر آن چه می بیند ،واكنش خاصی نشان نمی دهد، اما یك هنرمند ،در آن تامل میكند تا مفهوم آن را دریابد.
شكل گیری تصویر برروی مغز،تصورات زیادی به ذهن هجوم می آورند كه از تركیب آن ها تصویری به طور غیر ارادی و لحظه به لحظه درذهن تجسم می یابدودر نهایت واقعیت درك می شود .این فرایند ((الهام)) نام دارد.

الهام تاثیر پذیری ناگهانی وغالبا خودبه خوداز یك پدیده است، ولی یك حس ناخودآگاه نیست. یك هنرمند برای پاسخ دادن به پرسش های بی شماری كه به ذهنش هجوم می آورند تلاش می كند،از زوایای مختلف به یك پدیده می نگرد،آن را تحلیل می كند،وبا یافتن پاسخ معنا ومحتوایی به آن می دهد.
چرا هنرمند به یك پدیده واكنش مثبت نشان می دهد؟ علت این امرشرایط وتضاد خاصی است كه آن پدیده نسبت به محیط اطراف خود دارد. بزرگ تر بودن ،قوی تر بودن و رنگین تر بودن ،برای هنرمند این شرط خاص ((زیبایی)) است.

زیبایی به عنوان صفت به كار می رود ولی هیچ تعریف وتفسیر جامعی برای آن وجود ندارد. زیبایی چیزی است كه با درون ما سروكاردارد،چیزی برای ما زیبا ولی برای دیگران زشت است. تفاوت در شیوه نگاه وشرایط فكری وروحی افراد است.
واقعیت در هنرهای تجسمی ،جهان عینی است وبرای هنرمند ،زیبایی((حقیقت))است.هنرمند از تناسب ویگانگی میان اجزای یك پدیده به وجد می آید واز درك مفهوم آن لذت می برد. در این روند ،احساسی كه هنرمند را برای رسیدن به معنا یاری می دهد((زیبایی شناسی))است.

زمانی كه میل به زیبایی از عالم شخصی فراتر رود ودر جستجوی راهی به بیرون باشد،الهام ذهنیت وفكر هنرمند را قالبی می ریزد كه زیبایی باشد و((اثر هنری)) شكل می گیرد. براین اساس ((هنر ،كوشش برای آفرینش زیبایی است((.
نماد های تصویری
كارل گوستاو یونگ ،مو سس روان شناسی تحلیلی می گوید : واژه یا تصویر زمانی یك نماد است كه متضمن چیزی ورای معنای آشكار خود باشد.
نماد از طبیعت و زندگی روزمره مایه گرفته وسرشار از تمثیل ورمز است. نماد همان واقعیت است كه به زبان استعاره بیان می شود .درك مفهوم نماد راهی برای شناخت جهان است.

برای كشف راز آن باید معنای آن را درك كرد. یكی از مشخصه های نماد چند ارزشی بودن آن است. یك نماد توانایی آن را دارد كه چند معنا را برساند.برای مثال نماد ماه كه حیات ،مرگ ،رستاخیز،سرنوشت انسان وبسیاری مفاهیم دیگر را بیان می كند. برای كشف راز یك نماد باید به عام ترین معنای آن توجه كرد.معنایی كه بتواند معانی دیگر را به هم ارتباط دهد.
نماد های هر قوم به شكل های گوناگون پدیدار می شوند ،در لحظه معینی از تاریخ ،از كانون فرهنگی خاصی برخاسته ،مفاهیم ویژه خود را یافته و گسترش پیدا كرده اند. هر چه فرهنگ انسانی تر و ریشه دارتر باشد، نماد ها مبراتر ،والاتر ورشددهنده تر خواهند بود.
((گریزی به مبانی هنرهای تجسمی از قسمت قبل جهت زمینه سازی بهتر وشناخت بیشتر دوستان برای ورود به تاتامی سیاه مشق بوده كه امید است راهگشا باشد((.
الفبای هنر
تنها برای هنرمند است كه هرچیز قابل رویت می تواند مهم باشد، هرچیز كه دیده شود،ونیز بیان مفهوم آن در قالب مناسب. هنر فعالیتی تركیبی برای پیوند دادن اجزا و آفرینش یك اثر هنری در یك مجموعه كامل است.
هنرمند با نگرش ویژه به ((عناصر بصری)) و((تركیب )) اجزا به شكلی زیبا ،یك اثر هنری می آفریند كه درجه والایی آن به شكلی آرایش وتركیب عناصر وارتباط میان اجزا بستگی دارد.
نقطه ، خط ، سطح وحجم عناصری هستند كه پدیده های سه بعدی را می سازند وهر شكل وفرم در طبیعت را می توان به یكی از این عناصر ویا تركیبی از آن ها خلاصه كرد. این عناصر ((الفبای هنرهای بصری)) به شمار می آیند وهر یك دارای مفهوم خاص خود هستند ، ولی در ارتباط با دیگران اجزا تغییرات ومعانی گوناگونی می یابند.
نقطه، خط
ازدیدگاه ریاضی ((نقطه)) فاقد ارزش بصری است، زیرا بُعد ندارد و فضایی را اشغال نمی‌كند . نقطه چشم را به خود جلب می‌كند چون دارای انرژی بصری است. ولی شكل و نیروی بصری مفاهیم ثابتی نیستند و بر حسب موقعیت نقطه تغییر كرده و تنها در یك حجم است. یك سكه از فاصله دور نقطه است، ولی از نزدیك یك سطح به شمار می‌آید.
در ریاضی از به هم پیوستن نقاط در یك راستا ، خط پدید می‌آید كه مهم ترین عنصر طراحی و نمادی اساسی در آفرینش هنری است. خط دارای نیرو و تاثیرات ذهنی فراوانی است و در شرایط متفاوت مفاهیم گوناگونی را بیان می‌كند . خط می‌تواند مفاهیم روانی گوناگونی را بیان كند، مانند ایستایی خط عمود ، تزلزل یك خط مایل، خشونت یك خط ضخیم و ملایمت یك خط نازك و... گاهی خط وجود خارجی ندارد و دیده نمی شود، ولی به شكل مجازی تصویر یك خط در ذهن ایجاد می‌شود ، مانند تصور فاصله بین دو نقطه.
امروزه به یمن ظهور شگفتی ساز اینترنت وایجاد فضاهای آموزشی ،داشته های خوشنویسی در اختیار همه علاقه مندان قرار می گیرد و دست پژوهش گران وعاشقان خط باز است .
ارسال خطوط گذشتگان توسط كاربران عزیز ،خصوصا سیاه مشق های بی نظیر قدما ترغیب كنده خوبی است وجهت دهنده ایده آلی است برای شناسناندن قالب اعجاب انگیز سیاه مشق.
سیاه مشق هم دارای تكنیك است هم برخوردار از تاكتیك. همانطور كه در یك بازی فوتبال از تعدادی محدود می توان در زمین (كادر )استفاده نمود(با تاكتیك خاص ) در یك سیاه مشق كلاسیك نیز می توان تنها تعدادی محدود وحساب شده كلمه به آوردگاه خط آورد.
همانطور كه درصد جریان بازی نیز در قسمت های مختلف زمین متفاوت است ،در سیاه مشق  نیز این تفاوت احساس می شود بطوری كه در قسمتی از صفحه شاهد حضور بیشتر ودرگیری بیشتر كلمات هستیم ودر نقاطی از كادر عدم تكرار و جدال كلمات را شاهدیم .
این فرصت بازی دادن به كلمات بسته به خوشنویس دارد كه تا چه اندازه ودر كجای صفحه به كلمات جولان دهد ،و درنتیجه به سیاه مشق مورد نظرش نائل آید. (خلوت یا جلوت)
استفاده از كشیده ها در سیاه مشق نیز مانند ارسال توپ در نقاط مختلف زمین است كه كوتاه ویا بلند صورت می پذیرد .مثلا در نقاط مركزی فرصت استمرار در كشیده ها(بلند ) بیشتر از كناره ها ولچكی هاست.
از نمونه سیاه مشق های ایده آل می توان به سیاه مشق های قرینه، اشاره نمود كه دارای بیشترین تحرك دیداری در صفحه اند.
دراین گونه سیاه مشق ها در مورب یا ( افق ) صفحه مطلبی را انتخاب وبا توجه به ایستایی نهایی اثر (افقی -عمودی )وزن كلمات برای رسیدن به كادر مورد نظر را سنجیده آنها را در آوردگاه سیاه مشق شركت می دهیم. در این بین توجه به سركش ها ،دوایر ،كشیده ها و...موثر در حجم كلمه نقش تعیین كننده ای دارد .  مصراع :ما بفلك میرویم عزم تماشا كراست  نمونه خوبی برای تعمیم تصاویر مورد نظر است .
بطوری كه قسمتی از شعر رامی توان : (ما بفلك میرویم عزم) را در نیمه پایینی اثر آورد (بدون تكرار ) با هدف سیاه مشق خلوت آورد وقسمت دیگرشعر را تماشا كراست) را در مقابل وقرینه آن تصویر نمود .( سیاه مشق بدون نقطه) . در سیاه مشق های قرینه وجود عناصری چون كشیده های معكوس زیبایی خاصی به اثر می بخشد كه نمونه های خوبی از آن را می توان در آثار قدما (میرزا ومیر حسین )ملاحظه نمود. (خوشا چشمی كه رخسار تو بیند.    .خوشا ملكی كه سلطانش توباشی) این بیت شعر نیز نمونه خوبی برای محك زدن خود در تصویر سازی اینگونه سیاه مشق است.
سیاه مشق های قرینه را بعضا با تكرار در چند جهت صفحه ،چهار پاره نیز می گویند . (توكلت علی الله ففروا الی الله ) میرزا كاظم ،فتحعلی شیرازی ،میرحسین ومیرزا غلام رضا نمونه ای خوب از این نوع آثار است.
در شیوه اجرای این گونه سیاه مشق ها تنظیم وایجاد رابطه همنشینی كلمات در كنج ها(لچكی ها) بسیار تعیین كننده است .
جنس شناسی كلمات در تركیب بندی سیاه مشق بسیاركارساز بوده لیكن در سیاه مشق های قرینه بجهت هماهنگی فضاهای مثبت ومنفی حیاتی تر است .
كلمات متصل به حروف تخت (ب-ت-ف و...) فضای قرینگی را تخت وكم تحرك وكلمات متصل به دوایر (ن-ص و...) سیاه مشق را مدور ومتحرك تر می نمایاند. ودر صورتی كه خوشنویس به هماهنگی آن دو برسد در پایان شاهد خلق اثری متفاوت وخلاقانه خواهد بود .
در سیاه مشق های قرینه هرچه از تكرار های بی مورد پرهیزكنیم ومتفكرانه تر دست به فضا سازی بزنیم می توان به ماندگاری اثر افزود...
در سیاه مشق های چند وجهی در پایان شاهد خلوت در مركز ثقل اثر می شویم كه البته با توجه به حضور جنس كلمات كم وزیاد است . در این صورت برای رفع این حالت می توان از قبل بدان اندیشید وكلماتی را نوشت كه ختم به تصویری متعالی ترشود . در اینگونه سیاه مشق ها پیش آمده كه با تكرار وتداخل سركجها ویا حروف تخت در مركز اثر شاهد یك لوزی خالی در مركز صفحه می شویم كه بجز در موارد سیاه مشق های عمدی می تواند مخل تصویرسیاه مشقی باخصوصیات شناوری گردد.
قرینگی (به لحاظ وزن وتعداد كلمات )در سیاه مشقهای چند وجهی هرچه كمتر باشد اثری پویاتر خلق می شود ودر صورتی كه در این گونه آثار تمایل شدید به تعادل داشته باشیم ،از ارزشهای تاثیر گذاری آن كاسته ایم.
به نقل از پیكاسو:در هنگام (تركیب بندی اثر ابتدا باید تعادل را یافت وآنرا درمقابل خود قرار داد وهرچقدر می توان از آن فرار كرد) . این نشان از توجه خاص هنرمندان بزرگ رشته های مختلف هنری است كه سعی در اجرای اثر در اوج عدم تعادل وتوازن بوده اند .وشایدبتوان ابراز نمود كه شعار آنها : اجرای اثر متعادل دراوج نامتعادل بودن ونامتقارن بوده است .
سیاه مشق های كه در تاتامی نوشته شده بودند فرصتی یافتند تا در مقابل چشمان مردمانی از جنس اصفهان وهنرمندانی از نقش جهان وگرافیست های در نصف جهان قرار گیرند و امتحان شوند و تاوان پس دهند .
خوشنویسان اصفهانی كه خود ید طولایی در خوشنویسی وبالاخص سیاه مشق نویسی دارند ،به نمایشگاه ((یوسف هستی بخش ))آمدند وفقط سیاه مشق دیدند(30 اثر ) و نرفتند تا فضا های سیاه مشق خوشنویسی از دیار جنوب را به بحث بنشینند.سیاه مشق هایی كه با دانگ كتیبه به فضای خلوت رسیده بودند .
نوع فضا سازی وتنوع آن آنقدر مورد پسند بود كه كمتر كسی سراغ چلیپا را بگیرد.هر چند یكی دوتایی گفتند كه چند تا سطر لابلای آثار می گذاشتی خوب بود.
نگاه جنبی به عرصه سیاه مشق آنهم از نوع تاتامی (اصولی ) هنوز در بین خوشنویسان سنتی وجود دارد وتا ارتقاء دادن آن فاصله داریم اگر چه تلاش دوستان (ایوان خطاطی ) بی ثمر نبوده وتوانسته بسهم خود روشنگری های در پی داشته باشد.
چشم هایی كه تا كنون در پی خواندن خط بودند را به سوی دیدن تربیت كردن و سوق دادن را باید در برنامه داشت تا در آینده بتوانیم مخاطبینی تربیت كنیم البته با الویت خوشنویسان كه وقتی پای یك تابلو سیاه مشق قرار می گیرند بجای خواندن خط ،خط ببینند وعشق بستانند وجان تسلیم كنند.
با اینهمه آنچه از رهاورد سفر نمایشگاه سیاه مشق های تاتامی اصفهان می توان گرفت ،اینكه موزه هنرهای معاصر اصفهان برای اولین بار یك نمایشگاه تصویر خط در بر داشت و خیل عظیمی كه برای خواندن آمده بودند، كه ناگاه دچار دیدن شدند .
دیدار از اساتید اصفهان وگارگاه های خصوصی وآثار قدیم وجدید (قدما ومعاصرین)موهبت دیگری بود كه بدست آمد. در این بین سیاه مشق های میرزاغلامرضا وعماد الكتاب وكلهر وفتحعلی حجاب و...در گنجینه استاد علی فرزانه درسی بود كه بار دیگر از قدما گرفتیم.(آثاری كه زیر چاپ بودند.(
سیاه مشق زیبایی هم استاد فرزانه در وصف مادرش نوشته بود كه با لطف تمام فرمودند : مثل سیاه مشق های شما شده (سیاه مشق در نوع تاتامی.و  بسیار سفرباید تا پخته شود خامی .سیاه مشق در تاتامی نیاز به همراهی بیشتر دوستان دارد تا از حاشیه در آمده وبه متن بنشیند ودلبری كند .بامید آنروز  ....

                                                                                                              رضا زدوار- اهواز
                                                                                                                         پائیز 89



نوع مطلب :
برچسب ها : مقاله ای در مورد سیاه مشق،
لینک های مرتبط :


پنجشنبه 23 خرداد 1392 :: نویسنده : سیدمحمد هاشمی
نظرات ()
پنجشنبه 16 شهریور 1396 05:53 ق.ظ
Valuable information. Lucky me I found your web site unintentionally, and
I am stunned why this twist of fate did not came
about earlier! I bookmarked it.
دوشنبه 30 مرداد 1396 07:38 ق.ظ
Hello! Do you know if they make any plugins to protect against hackers?
I'm kinda paranoid about losing everything I've worked hard on. Any tips?
دوشنبه 12 تیر 1396 05:07 ب.ظ
You can certainly see your expertise within the work you write.

The world hopes for more passionate writers such as you who are not afraid
to say how they believe. Always follow your heart.
سه شنبه 2 خرداد 1396 08:58 ق.ظ
Hello, Neat post. There is a problem together with your site in web
explorer, might check this? IE still is the marketplace chief and a good element of people will miss your
magnificent writing because of this problem.
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 04:15 ق.ظ
After exploring a number of the blog articles on your web
site, I truly appreciate your technique of blogging.
I book marked it to my bookmark site list and will be checking back soon. Please
visit my web site too and tell me your opinion.
شنبه 3 آبان 1393 04:42 ب.ظ
چاکریم تحقیق کلاس هشتم توپ شدش
شنبه 16 شهریور 1392 05:28 ب.ظ
هنر
پنجشنبه 23 خرداد 1392 02:19 ب.ظ
سلام دوست من مایل به تبادل لینک هستی ؟

آدرس وبلاگم :
www.minooa.mihanblog.com

آدرس تبادل لینک وبلاگم:
www.minooa.megalink.ir

با تبادل لینک خوشحالم می کنی


▒)(▒)_______███☼███____(▒)(▒)
(▒)(█)(▒)__ ███_☼██████
_(▒)(▒)___██____████████
_________██____███▒▒▄▒▒....
__________██____█▒▒▒▒▒▒...
___________██____ █▒▒▒♥___(▒)(▒)
____________██_____▒▒____(▒)(█)(▒)
__________ __██____▒▒______(▒(▒)
_____________██__▓▓▒▓_______█
________██__██ ▓▓▓▒▒▒▓____█
_(▒)(▒)___███_ ▓▓_▓▓▓▓▓___█
(▒)(█)(▒)______▓▓__▓▓▓▓▓___█
_(▒)(▒)_____ _▓▓__▓▓▓▓▓___█___█
___________ ▓▓___▓▓▓▓_▓___█_█
__________ ▓▓___▓▓▓▓__▓▓__█
_________ ▓▓___███☼█__▓▓__█
___♥▒▒♥▒♥▒♥▒♥▒♥▒♥▒♥ __▓▓_█
___ ♥▒♥▒▒♥▒♥▒♥▒♥▒▒♥▒♥__▒▒▒
____ ♥▒♥▒▒♥▒♥▒♥▒▒♥▒▒♥▒____█
______ ♥▒▒♥▒♥▒♥▒♥▒♥▒▒♥▒♥__█
________♥▒▒♥▒▒♥▒♥▒▒♥▒▒♥▒♥
___________♥▒♥▒▒♥▒▒♥▒▒♥▒▒♥▒
_______________▓▓_▓▓
_(▒)(▒)_________▓▓_▓▓
(▒)(█)(▒)_______▓▓_▓▓
_(▒)(▒)_________▓▓_▓▓
_______________▓▓_▓▓
_______________▓▓▓▓
_______________▓▓▓
______█████████
________██____██
______█☼█____██
______█_______██
______________█☼█

اپم
بیا

خوشحال میشم
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر